1 آذر 1405

ام‌البنین (س) و الگوی تربیت یاران امام زمان (عج) در عصر غیبت

بسم الله الرحمن الرحیم

ام‌البنین (س) و الگوی تربیت یاران امام زمان (عج) در عصر غیبت

مقدمه

فاطمه بنت حزام، معروف به ام‌البنین، زنی مؤدب، شاعر، فصیح و از خانواده‌ای اصیل و شجاع شمرده می‌شد.[مروج الذهب، مسعودی، ج3، ص58] بعد از شهادت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها در سال 11 هجری،[دلائل الامامه، طبری، ص134] ام البنین علیهاالسلام در سال 25 هجری قمری با حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام ازدواج کرد.[تذکرةالخواص، ص57]
این بانوی با کرامت، به‌جهت داشتن چهار فرزند پسر، به‌نام‌های عباس، جعفر، عبدالله و عثمان، ام‌البنین لقب گرفت و از آنجاکه زنی فاضل، عالم و عارف به حق امیرالمؤمنین و اهل‌بیت علیهم‌السلام بود، فرزندانش را برای یاری دین و به خصوص امام حسین علیه‌السلام در کربلا تربیت کرد.[ادب الطف، شبّر، ج1، ص73]

انتخاب هدفمند همسر

انتخاب همسر، یکی از مهمترین دوره‌های زندگی هر انسانی به شمار می‌رود، بنابراین انسان باید انتخابی هدفمند داشته باشد. حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) از برادرش عقیل، که نسب‌شناس عرب بود، خواست همسری از خاندانی شجاع برایش برگزیند تا فرزندانی دلاور و شجاع برای یاری دین و امام علیه‌السلام از او متولد شود. عقیل فاطمه کلابیه را معرفی کرد.[عمدةالطالب، ابن عنبة، ص357]

همین انتخاب باعث شد که حضرت ام‌البنین (علیهاالسلام) برای زنان و مردان امروز الگویی باشد برای تربیت فرزندانی که بتوانند در دوران غیبت و ظهور، امام زمان (علیه‌السلام) را یاری کنند.

الگوی تربیتی حضرت ام‌البنین(س)

یک. محبت بی‌دریغ به فرزندان فاطمه زهرا(س)

ام‌البنین در حالی پای به خانه امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) گذاشت که خانه هنوز بوی فاطمه زهرا (سلام الله علیها) می‌داد. او با وظیفه‌ای از جنس عشق، شب‌ها بالای بستر حسن و حسین (علیهم‌السلام) بیدار می‌ماند و با روی گشاده و کلامی نرم، جای خالی مادر را پر می‌کرد. این مهربانی ریشه در معرفت داشت؛ همین محبت بی‌منّت، سال‌ها بعد در کربلا به فدا شدن چهار پسرش برای حسین (علیه‌السلام) انجامید.[ادب الطف، شبّر، ج1، ص73]

آری! فرزندان منتظر و یاور امام زمان علیه‌السلام در خانه‌ای بار می‌آیند که دل مادرانشان با اهل‌بیت (علیهم‌السلام) پیوند خورده باشد. چنین مادرانی با محبتِ عملی و روزمره‌اشان، بذر انتظار را در جان فرزندان خود می‌کارند.

دو. تربیت مبتنی بر ولایت و شناخت امام

ام‌البنین فرزندانش را بر محور «ولایت و شناخت امام» پرورش داد. در سیره ام‌البنین، امام حسن و امام حسین (علیهماالسلام) از فرزندان خودش مقدم بودند؛ زیرا او به خوبی می‌دانست که «النَّبِيُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ؛ پیامبر نسبت به مؤمنان از خودشان سزاوارتر است»[احزاب، آیه ۶] و اگر فرزندان خود را بر محور ولایت اهل‌بیت علیهم‌السلام و شناخت آنان تربیت نکند، مرگ جاهلی فرزندانش را تهدید می‌کند.

مادران دوران غیبت نیز باید فرزندانی با معرفت امام، تربیت کنند؛ زیرا مرگ جاهلی در کمین همه آنهاست. «مَنْ مَاتَ وَ لَمْ يَعْرِفْ إِمَامَ‏ زَمَانِهِ‏ مَاتَ‏ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً؛ هرکسی بمیرد و امام زمانش را نشناسد، به مرگ جاهلی مرده است.»[کفایةالاثر، ص296]

ب) مسئولیت‌پذیری در تربیت

مسئولیت تربیت فرزند، امانتی الهی بر دوش همه والدین است و موفقیت در این مسیر، پیش از هر چیز در گرو پذیرش آگاهانه این مسئولیت است. قرآن کریم با فرمان «قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ ناراً؛ خود و خانواده خویش را از آتش نگه دارید»[تحریم، آیه6] انسان را به نجات خود و خانواده‌اش فرا می‌خواند و این امر در گرو پذیرش مسئولیت است؛ زیرا همه انسان‌ها در هر سطحی مسئول هستند و در قبال آن باید پاسخگو باشند.[ارشادالقلوب، دیلمی، ج1، ص184] امیرمؤمنان (علیه‌السلام) دل نوجوان را به زمینی آماده تشبیه می‌کند که هر بذری در آن افشانده شود، می‌پذیرد.[نهج‌البلاغه، صبحی، ص393] بنابراین فرزند بر پدر و مادر حقِ تربیت دارد. حضرت ام‌البنین (سلام‌الله‌علیها) با درک عمیق همین مسئولیت، فرزندانی چون حضرت عباس (علیه‌السلام) را با ایمان، ادب و عشق به اهل‌بیت (علیه‌السلام) پرورش داد و الگویی کامل از یک مادر مسئولیت‌پذیر و موفق شد.

ج) پرورش شجاعت و آمادگی پیش از میدان

حضرت عباس (علیه‌السلام) و دیگر فرزندان حضرت ام‌البنین علیهاالسلام از همان کودکی در مکتب حضرت ام‌البنین (علیهاالسلام) پرورش یافتند و رزم‌آوری و ادب را در سایه هم‌نشینی با امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) آموختند؛ از این رو، ایستادگی آنان در روز عاشورا لحظه‌ای ناگهانی نبود، بلکه ثمره سال‌ها تربیتِ آگاهانه بود. این، درسی بزرگ برای والدین است که باید فرزندان خود را پیش از ورود به میدان و قبل از رویارویی با دشواری‌های جامعه و صحنه جهاد، تربیت کنند. قرآن کریم درباره این آمادگی پیشینی چنین می‌فرماید: «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ؛ هر نیرویی در قدرت دارید، برای مقابله با آنها [دشمنان‌] آماده سازید!»[انفال، آیه ۶۰] ؛ بی‌شک آمادسازی فرزندان، یکی از آنهاست. این آیات و آیات مشابه یادآور آن است که پایداری در میدان، میوه تربیت، صبر و مراقبت بلندمدت است. امام صادق (علیه‌السلام) منتظر راستین را همچون کسی می‌داند که همراه امام و در خیمه او زندگی می‌کند؛[المحاسن، برقی، ج1، ص173] بنابراین انتظار، آمادگیِ زنده و پویا و ساختنِ خویش، پیش از فرا رسیدن زمان است. همانگونه که حضرت ام‌البنین (علیهاالسلام) پیش از روز حماسه، با ایمان، ادب و عشق به اهل‌بیت (علیهم‌السلام)، دل و جان فرزندانش را آماده ساخت تا هنگام ندای حق، بی‌درنگ لبیک گویند.

د) ایثار برای امام و فدا شدن در راه او

یکی از برجسته‌ترین نمودهای تربیت حضرت ام‌البنین (علیهاالسلام)، روحیه ایثار و فداکاری فرزندان او در راه امام حسین (علیه‌السلام) بود. او فرزندانش را چنان پرورش داد که جان خود را در راه امامشان ارزان‌ترین سرمایه بدانند. اینکه در برخی مقاتل، حضرت اباالفضل (علیه‌السلام) در روز عاشورا برادران مادری خود را زودتر به میدان مبارزه فرستاد،[شرح الاخبار، ابن حیون، ج3، ص184] نه از سر ناتوانی، بلکه نشان‌دهنده عشقی بود که ریشه در تربیت مادر داشت.

مادران باید مردانی را برای یاری امام عصر (علیه‌السلام) تربیت کنند که «قُلُوبَهُمْ كَزُبَرِ الْحَدِيد؛ دل‌هایی استوار چون پاره‌های آهن داشته باشند.»[الخصال، ج2، ص541]

ه) استقامت در عصر محنت و غیبت

تربیت راستین تنها در لحظه حماسه آشکار نمی‌شود؛ آزمون واقعی آن در روزهای پس از حادثه است، آنگاه که شور میدان فرو نشسته و بار صبر بر دوش بازماندگان می‌ماند. ام‌البنین (علیهاالسلام) در هر دو صحنه سربلند بود. بنا بر گزارش‌های تاریخی، هنگامی که شمر برای پسران او امان‌نامه آورد، آنان آن را نپذیرفتند و امان خدا را بر هر امانی برتری دادند؛[وقعةالطف، ص190] این صلابت ایمان و ایستادگی در برابر وسوسه دنیا، نتیجه بصیرتی بود که در دامان مادر آموخته بودند.

حضرت امام موسی کاظم (علیه‌السلام) فرمود: «طُوبَى لِشِيعَتِنَا الْمُتَمَسِّكِينَ بِحَبْلِنَا فِي غَيْبَةِ قَائِمِنَا الثَّابِتِينَ‏ عَلَى مُوَالاتِنَا وَ الْبَرَاءَةِ مِنْ أَعْدَائِنَا؛ خوشا به حال شیعیان ما، آنان که در دوران غیبت قائم ما به ریسمان ما چنگ زده‌اند و بر دوستی و ولایت ما و بیزاری از دشمنان ما استوار و پایدارند.»[کمال‌الدین، ج2، ص361]

آری! مادران باید مردانی را برای ظهور تربیت کنند که در دوران سختِ غیبت بر ولایت استوار بمانند و باورمندانه منتظر ظهور باشند. اینگونه افراد، برتر از اهل هر زمان خواهند بود.کسانی که در برابر وسوسه‌ها و امان‌نامه‌های دنیا، مثل راحت‌طلبی، سازش و بی‌تفاوتی پایدار باشند.

و السلام علیکم و رحمةالله